Hoàn thiện chính sách về kế toán, kiểm toán độc lập
Mục lục
Chính sách về kế toán và kiểm toán độc lập đang được nghiên cứu sửa đổi theo hướng giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây là những thay đổi đáng chú ý trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.
Theo các nội dung được đưa ra tại Tọa đàm góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, cơ quan soạn thảo đang hướng tới việc tháo gỡ một số rào cản gia nhập thị trường, đồng thời thiết kế lại phương thức quản lý đối với hoạt động cung cấp dịch vụ kế toán, kiểm toán.
Một trong những mục tiêu lớn của lần sửa đổi này là giảm chi phí tuân thủ cho cá nhân, doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm chất lượng dịch vụ, trách nhiệm nghề nghiệp và khả năng giám sát của cơ quan quản lý.
Dịch vụ kế toán có thể được nới điều kiện, chuyển mạnh sang hậu kiểm
Đối với Luật Kế toán, một trong những đề xuất đáng chú ý là đưa dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Nếu đề xuất này được thông qua, cách thức quản lý đối với thị trường dịch vụ kế toán sẽ có sự thay đổi đáng kể. Thay vì tập trung vào việc kiểm tra hàng loạt điều kiện trước khi cá nhân hoặc doanh nghiệp được phép tham gia thị trường, cơ quan quản lý sẽ chuyển trọng tâm sang kiểm tra chất lượng và trách nhiệm sau khi dịch vụ được cung cấp.
Một nội dung khác cũng nhận được nhiều sự quan tâm là đề xuất bỏ yêu cầu cá nhân phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc kiểm toán viên mới được cung cấp dịch vụ kế toán. Theo định hướng trong dự thảo, cá nhân có thể cung cấp dịch vụ kế toán thông qua các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này, đồng thời có thể được mở rộng khả năng ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng theo quy định.
Việc giảm bớt các điều kiện gia nhập được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn cung dịch vụ kế toán, mở rộng cơ hội tham gia thị trường và thúc đẩy cạnh tranh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ.
Bên cạnh đó, phạm vi loại hình doanh nghiệp được phép cung cấp dịch vụ kế toán cũng đang được nghiên cứu mở rộng. Công ty TNHH một thành viên và công ty cổ phần được đề cập như những chủ thể có thể tham gia cung cấp dịch vụ nếu dự thảo được hoàn thiện theo hướng hiện nay.
Tuy nhiên, việc mở rộng thị trường cũng kéo theo yêu cầu phải xác định rõ trách nhiệm của cá nhân và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Các ý kiến tại Tọa đàm cho rằng cần phân biệt rõ giữa điều kiện gia nhập thị trường với tiêu chuẩn chuyên môn trong quá trình thực hiện dịch vụ. Việc bỏ giấy phép hoặc giảm điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc loại bỏ các yêu cầu về chất lượng.
Thay vào đó, cơ chế quản lý có thể được thiết kế theo ba lớp gồm điều kiện gia nhập thị trường, tiêu chuẩn thực hiện dịch vụ và cơ chế giám sát, xử lý trách nhiệm sau khi chủ thể đã tham gia hoạt động. Đây cũng chính là nền tảng của xu hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong lĩnh vực kế toán.
Khi các yêu cầu cấp phép trước khi hành nghề được giảm xuống, hoạt động kiểm tra sau đó sẽ phải chặt chẽ hơn. Cơ quan quản lý cần có công cụ để đánh giá chất lượng dịch vụ, mức độ tuân thủ chuẩn mực và trách nhiệm của người cung cấp dịch vụ khi xảy ra sai sót.
Đối với doanh nghiệp sử dụng dịch vụ kế toán, sự thay đổi này cũng có thể tạo ra một thị trường đa dạng hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ cần chú trọng hơn đến năng lực thực tế, uy tín và khả năng chịu trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ thay vì chỉ dựa vào việc đơn vị đó đã được cấp phép.
Luật Kiểm toán độc lập cũng được đề xuất đơn giản hóa thủ tục
Song song với những thay đổi trong lĩnh vực kế toán, Luật Kiểm toán độc lập cũng đang được rà soát theo hướng giảm thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh dịch vụ kiểm toán. Theo các nội dung được trình bày tại Tọa đàm, một số thủ tục trong quá trình cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán có thể được đơn giản hóa hoặc loại bỏ.
Thời gian giải quyết đối với một số thủ tục cấp, cấp lại và điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán dự kiến cũng được rút ngắn đáng kể, với mục tiêu giảm khoảng 50% thời gian xử lý. Định hướng này cho thấy chính sách quản lý kiểm toán độc lập cũng đang chuyển sang cách tiếp cận giảm thủ tục hành chính nhưng tăng trách nhiệm trong quá trình hoạt động.
Tuy nhiên, lĩnh vực kiểm toán có tính chất đặc thù bởi kết quả kiểm toán ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của báo cáo tài chính, quyền lợi nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và các bên liên quan. Do đó, việc đơn giản hóa thủ tục không thể tách rời yêu cầu bảo đảm tính độc lập, chất lượng chuyên môn và trách nhiệm của doanh nghiệp kiểm toán.
Các ý kiến góp ý cũng cho rằng quá trình sửa đổi Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập cần được thực hiện theo hướng toàn diện hơn, thay vì chỉ tập trung vào việc bãi bỏ một số giấy phép hoặc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục. Một vấn đề ngày càng quan trọng là tác động của công nghệ và trí tuệ nhân tạo đối với ngành kế toán, kiểm toán. Nhiều nghiệp vụ có tính chất lặp lại như nhập dữ liệu, đối chiếu chứng từ, tổng hợp số liệu hoặc phát hiện các giao dịch bất thường đang ngày càng được tự động hóa.
Đọc thêm: Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh nhóm 2 lên 10 tỷ đồng
Điều này có thể làm thay đổi vai trò của kế toán viên và kiểm toán viên trong tương lai. Người làm nghề sẽ không chỉ thực hiện các nghiệp vụ ghi chép, xử lý số liệu mà ngày càng phải tập trung vào phân tích, kiểm soát, tư vấn và quản trị rủi ro. Vì vậy, việc hoàn thiện chính sách kế toán, kiểm toán cũng cần tính đến sự thay đổi về năng lực nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số. Xu hướng sửa đổi hiện nay cho thấy Nhà nước đang hướng tới một mô hình quản lý cởi mở hơn đối với thị trường dịch vụ kế toán và kiểm toán độc lập.
Các điều kiện gia nhập thị trường có thể được giảm bớt, thủ tục hành chính được đơn giản hóa và phạm vi chủ thể tham gia có thể được mở rộng. Đổi lại, hệ thống hậu kiểm, chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý sẽ cần được nâng cao tương ứng. Nếu được thiết kế phù hợp, những thay đổi này có thể vừa tạo thuận lợi cho thị trường phát triển, vừa bảo đảm chất lượng của hoạt động kế toán, kiểm toán và tính minh bạch của thông tin tài chính trong nền kinh tế.