Đề xuất mở rộng diện đóng BHXH bắt buộc cho hộ kinh doanh và lao động nền tảng
Mục lục
Bộ Tài chính vừa đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, trong đó đáng chú ý là nhóm chủ hộ kinh doanh có doanh thu từ 20 triệu đồng/tháng trở lên và nhiều lao động làm việc trên nền tảng số như shipper, người bán hàng online, tài xế công nghệ, người làm việc theo mô hình linh hoạt. Tuy nhiên, một số nội dung trong đề xuất này chưa được Bộ Nội vụ tiếp thu do cần tiếp tục đánh giá tác động.
Đề xuất mở rộng BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh và lao động nền tảng
Góp ý đối với dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi, Bộ Tài chính đề nghị bổ sung quy định mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Theo đề xuất, chủ hộ kinh doanh, bao gồm cả hộ kinh doanh có đăng ký và không đăng ký kinh doanh, nếu có doanh thu từ 20 triệu đồng/tháng hoặc từ 60 triệu đồng/quý trở lên sẽ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Bộ Tài chính cho biết từ ngày 1/1/2026, chính sách thuế đã thay đổi theo hướng chỉ những hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên mới phải kê khai và nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp kê khai, đồng thời chấm dứt cơ chế thuế khoán. Điều này có thể khiến số lượng chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định hiện hành giảm đáng kể, do đó cần điều chỉnh để bảo đảm mục tiêu mở rộng diện bao phủ.
Ngoài nhóm chủ hộ kinh doanh, Bộ Tài chính cũng đề xuất nghiên cứu bổ sung các nhóm lao động đang có thu nhập và thực hiện kê khai thuế nhưng chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Nhóm thứ nhất là những người kê khai thuế theo doanh thu, bao gồm người cung cấp dịch vụ, vận chuyển, giao nhận, bán hàng, môi giới, kết nối giao dịch thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc các mô hình việc làm linh hoạt tương tự. Theo phương án được đề xuất, nhóm lao động này sẽ tham gia quỹ hưu trí và tử tuất bắt buộc, đồng thời có quyền lựa chọn tham gia thêm quỹ ốm đau, thai sản.
Việc tham gia sẽ được thực hiện đồng thời với quá trình kê khai doanh thu với cơ quan thuế. Người lao động sẽ gửi thông tin tham gia BHXH tới cơ quan BHXH và trực tiếp đóng tiền vào tài khoản cá nhân do cơ quan BHXH quản lý.
Nhóm thứ hai là người kê khai thuế theo tiền lương, tiền công, bao gồm lao động có hợp đồng dưới một tháng, lao động làm việc không trọn thời gian hoặc hưởng lương theo giờ, theo ngày, theo tuần với mức thu nhập thấp hơn mức tham chiếu.
Đối với nhóm này, Bộ Tài chính đề xuất người sử dụng lao động hoặc người quản lý sẽ đóng toàn bộ mức đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất và quỹ ốm đau, thai sản trước khi chi trả tiền lương cho người lao động.
Đọc thêm: Đề xuất hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho hộ kinh doanh
Bộ Nội vụ chưa đồng thuận, đề nghị tiếp tục đánh giá tác động
Đối với đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh, Bộ Nội vụ cho biết không tiếp thu.
Theo cơ quan này, Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn hiện hành đã quy định chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời đã có lộ trình thực hiện cụ thể.
Bộ Nội vụ cũng chưa đồng thuận với đề xuất điều chỉnh căn cứ tiền lương đóng BHXH. Theo Bộ Tài chính, quy định hiện hành đang tạo ra tình trạng một số doanh nghiệp chia nhỏ thu nhập thành nhiều khoản phụ cấp hoặc hỗ trợ như xăng xe, điện thoại, nhà ở, thưởng năng suất, thưởng doanh thu... để giảm mức đóng BHXH, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp.
Bộ Tài chính cho biết tại một số doanh nghiệp, các khoản hỗ trợ này thậm chí cao gấp 2–3 lần mức lương làm căn cứ đóng BHXH nhưng chưa có quy định giới hạn, dẫn đến nguy cơ thất thu quỹ bảo hiểm và ảnh hưởng quyền lợi lâu dài của người lao động.
Tuy nhiên, Bộ Nội vụ cho rằng việc mở rộng căn cứ đóng BHXH cần được đánh giá kỹ tác động đối với doanh nghiệp, người lao động cũng như ảnh hưởng tới môi trường sản xuất, kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.
Theo Bộ Tài chính, các đề xuất sửa đổi lần này nhằm hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 60% lực lượng lao động tham gia BHXH. Cơ quan này cũng nhận định hiện vẫn còn hơn 12 triệu lao động làm việc theo hình thức khoán việc, dịch vụ hoặc trên các nền tảng công nghệ chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, tạo ra khoảng trống lớn trong hệ thống an sinh xã hội.