BIÊN LỢI NHUẬN LÀ GÌ? CÁCH TÍNH VÀ PHÂN TÍCH CHỈ TIÊU BIÊN LỢI NHUẬN ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM

1. Biên lợi nhuận là gì?

Biên lợi nhuận hay còn gọi là lợi nhuận cận biên (Profit Margin) được hiểu là với một trăm đồng doanh thu tăng thêm sẽ tăng thêm được bao nhiêu đồng lợi nhuận.

Chỉ tiêu này thể hiện mối quan hệ giữa các chỉ tiêu kết quả của doanh nghiệp, một bên là lợi nhuận, một bên là khối lượng cung cấp cho xã hội như giá trị sản xuất, doanh thu. Trị giá của chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ hiệu quả của doanh nghiệp càng lớn, đồng thời còn cho biết ngành hàng có tỷ suất lợi nhuận cao[1].

Biên lợi nhuận được xem xét cụ thể với ba loại: biên lợi nhuận gộp, hoạt động, ròng. Mỗi chỉ tiêu thể hiện một ý nghĩa trong hoạt động của doanh nghiệp và bổ trợ nhau trong đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng như từng mảng kinh doanh của doanh nghiệp.

1.1. Biên lợi nhuận gộp

Biên lợi nhuận gộp (Gross Profit Margin)=Lợi nhuận gộp (Gross Profit)Doanh thu thuần (Net sale)×100%

Trong đó,

• Doanh thu thuần =Doanh thu bán hàng và cung cấp DV-Các khoản giảm trừ doanh thu
• Lợi nhuận gộp =Doanh thu thuần-Giá vốn hàng bán

Biên lợi nhuận gộp thể hiện được với mỗi 100 đồng doanh thu thuần sẽ mang lại cho doanh nghiệp bao nhiêu đồng lợi nhuận gộp. Chỉ số này càng cao, thể hiện kinh doanh của doanh nghiệp càng tốt. Tuy nhiên nó chưa thể hiện được hết việc quản trị chi phí bán hàng, chi phí quản lý của doanh nghiệp có hiệu quả, có đóng góp như thế nào trong hiệu quả hoạt động chung.

1.2. Biên lợi nhuận hoạt động

Biên lợi nhuận hoạt động (Operating Profit Margin) = Lợi nhuận trước thuế (EBIT)Doanh thu thuần (Net sale)×100%

Biên lợi nhuận hoạt động thể hiện được với mỗi 100 đồng doanh thu thuần sẽ mang lại cho doanh nghiệp bao nhiêu đồng lợi nhuận trước thuế. Lợi nhuận gộp được thay đổi thành lợi nhuận trước thuế so với cách tính biên lợi nhuận gộp giúp đánh giá rõ hơn hiệu quả của các khoản chi phí khi tham gia vào quá trình kinh doanh.

Doanh nghiệp đánh giá cả biên lợi nhuận gộp và biên lợi nhuận hoạt động để xem yếu tố chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính có mang lại hiệu quả thúc đẩy hiệu quả cho doanh nghiệp hay không.

Biên lợi nhuận hoạt động phản ánh khá tổng quan cho hiệu quả toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên dưới góc độ đầu tư, nhà đầu tư muốn nhìn thấy hiệu quả mang lại trên tiền đầu tư của họ và hai chỉ tiêu biên lợi nhuận trên chưa thể hiện được điều này, do đó cần sử dụng thêm chỉ tiêu Biên lợi nhuận ròng.

1.3. Biên lợi nhuận ròng

Biên lợi nhuận ròng (Net Profit Margin) = Lợi nhuận sau thuế (Net Income)Doanh thu thuần (Net sale)×100%

Biên lợi nhuận ròng thể hiện được với mỗi 100 đồng doanh thu sẽ mang lại cho doanh nghiệp bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Nhà đầu tư/chủ doanh nghiệp sẽ nhìn thấy được với 1% gia tăng của doanh thu thì cổ tức/thu nhập ròng mà cổ đông/doanh nghiệp nhận được sẽ tăng tương ứng bao nhiêu %.

Biên lợi nhuận ròng có thể cho biết khả năng doanh nghiệp chuyển doanh thu thành lợi nhuận tốt như thế nào. Nói cách khác, phần trăm được tính theo phương trình biên lợi nhuận ròng là phần trăm của doanh thu chuyển thành lợi nhuận mà doanh nghiệp đạt được. Ngược lại, tỷ lệ này cũng cho biết phần doanh thu mà bạn đang mất đi do phải bù đắp chi phí kinh doanh và các chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

2. Cách phân tích chỉ tiêu biên lợi nhuận

Biên lợi nhuận có thể được xem xét cho từng ngành hàng của doanh nghiệp hoặc được tính toán chung cho toàn bộ doanh nghiệp nhằm so sánh các doanh nghiệp trong cùng ngành, doanh nghiệp có các yếu tố tương đồng.

Biên lợi nhuận của từng ngành hàng thay đổi khi các yếu tố chi phí của hoạt động sản xuất trực tiếp hay chi phí của khâu gián tiếp thay đổi. Biên lợi nhuận chung của doanh nghiệp cũng thay đổi khi chiến lược cạnh tranh và sự kết hợp sản phẩm khác nhau.

Tips: Trong ba báo cáo tài chính: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ thì báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được sử dụng để thu thập thông tin cần thiết cho tính biên lợi nhuận.

Ví dụ 1: Công ty XYZ có báo cáo doanh thu, giá vốn của 2 dòng sản phẩm A, B như sau:

Dòng sản phẩm A			Dòng sản phẩm B
Doanh thu thuần	VND   160,000,000		Doanh thu thuần	VND   250,000,000
Giá vốn	VND     40,000,000		Giá vốn	VND   100,000,000
Lợi nhuận gộp	VND   120,000,000		Lợi nhuận gộp	VND   150,000,000

Để tính được biên lợi nhuận gộp, trước tiên bạn sẽ phải tính lợi nhuận gộp (dòng 3 trên bảng)

Biên lợi nhuận gộp dòng sản phẩm A = 120,000,000 / 160,000,000 * 100% = 75%

Biên lợi nhuận gộp dòng sản phẩm B = 150,000,000 / 250,000,000 * 100% = 60%

• Với một trăm đồng doanh thu tăng thêm thì dòng sản phẩm A mang lại cho công ty XYZ 75 đồng lợi nhuận gộp và số này là 60 đồng với dòng sản phẩm B.
• Chỉ tiêu biên lợi nhuận gộp chỉ ra dòng sản phẩm A mang lại lợi nhuân gộp tốt hơn dòng sản phẩm B nhưng để ra quyết định thúc đẩy sản lượng sản phẩm A hay giảm giảm sản lượng sản phẩm B thì cần xem xét thêm nhiều yếu đó khác và cả các chỉ tiêu biên lợi nhuận còn lại.

Ví dụ 2: Công ty XYZ có báo cáo doanh thu, giá vốn và chi phí liên quan của 2 dòng sản phẩm A, B như sau:

Dòng sản phẩm A			Dòng sản phẩm B
Doanh thu thuần	VND   160,000,000		Doanh thu thuần	VND   250,000,000
Giá vốn	VND     40,000,000		Giá vốn	VND   100,000,000
Lợi nhuận gộp	VND   120,000,000		Lợi nhuận gộp	VND   150,000,000
Chi phí bán hàng	VND     40,000,000		Chi phí bán hàng	VND     40,000,000
Chi phí quản lý doanh nghiệp	VND     20,000,000		Chi phí quản lý doanh nghiệp	VND     20,000,000
Lợi nhuận hoạt động SXKD sản phẩm A	VND     60,000,000		Lợi nhuận hoạt động SXKD sản phẩm B	VND     90,000,000
Doanh thu hoạt động tài chính	VND                      –		Doanh thu hoạt động tài chính	VND                      –
Chi phí tài chính	VND       6,000,000		Chi phí tài chính	VND       9,000,000
Thu nhập khác	VND                      –		Thu nhập khác	VND                      –
Chi phí khác	0		Chi phí khác	0
Lợi nhuận trước thuế	VND     54,000,000		Lợi nhuận trước thuế	VND     81,000,000

Biên lợi nhuận hoạt động sản phẩm A = 54,000,000 / 160,000,000 * 100% = 34%

Biên lợi nhuận hoạt động sản phẩm B = 81,000,000 / 250,000,000 * 100% = 32%

• • Với một trăm đồng doanh thu tăng thêm thì dòng sản phẩm A mang lại 34 đồng thu nhập trước thuế và dòng sản phẩm B sản phẩm B mang lại 32 đồng tương ứng.

• Kết hợp 2 chỉ tiêu biên lợi nhuận ròng và hoạt động có thể thấy hoạt động sản xuất xuất kinh doanh dòng sản phẩm A đang mang đến hiệu quả lợi nhuận hơn dòng sản phẩm B.

Ví dụ 3: Công ty XYZ và công ty ABC trong cùng 1 ngành kinh doanh có thông tin cơ bản của báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh như:

				ĐVT: 1,000 VND
Công ty ABC			Công ty XYZ
Doanh thu	250,000,000		Doanh thu	250,000,000
Giá vốn	80,000,000		Giá vốn	100,000,000
Lợi nhuận gộp	170,000,000		Lợi nhuận gộp	150,000,000
Chi phí bán hàng	50,000,000		Chi phí bán hàng	40,000,000
Chi phí quản lý doanh nghiệp	30,000,000		Chi phí quản lý doanh nghiệp	10,000,000
Lợi nhuận hoạt động SXKD	90,000,000		Lợi nhuận hoạt động SXKD	100,000,000
Doanh thu hoạt động tài chính	–		Doanh thu hoạt động tài chính	–
Chi phí tài chính	5,000,000		Chi phí tài chính	5,000,000
Thu nhập khác	–		Thu nhập khác	–
Chi phí khác	–		Chi phí khác	–
Lợi nhuận trước thuế	85,000,000		Lợi nhuận trước thuế	95,000,000
Thuế TNDN	17,000,000		Thuế TNDN	19,000,000
Lợi nhuận sau thuế	68,000,000		Lợi nhuận sau thuế	76,000,000

Từ thông tin trên ta có thể tính được 3 chỉ tiêu biên lợi nhuận theo bảng dưới

Bảng so sánh chỉ tiêu	Công ty ABC	Công ty XYZ
Biên lợi nhuận gộp	68%	60%
Biên lợi nhuận hoạt động	36%	40%
Biên lợi nhuận ròng	27%	30%

Nếu chỉ xét biên lợi nhuận gộp, người phân tích chỉ thấy công ty ABC đang hoạt động hiệu quả hơn công ty XYZ, nhưng khi sử dụng cả 3 chỉ tiêu để đánh giá thì kết quả hoàn toàn thay đổi. Mặc dù có biên lợi nhuận gộp cao hơn nhưng công ty ABC lại có biên lợi nhuận hoạt động thấp hơn XYZ, điều này cho thấy các khoản chi phí sau lợi nhuận gộp của công ty ABC cao hơn so với tỷ lệ của công ty XYZ và thể hiện việc quản lý chi phí chưa tối ưu của doanh nghiệp. Từ yếu tố đó dẫn đến biên lợi nhuận ròng của công ty ABC thấp hơn công ty XYZ.

3. Lưu ý khi sử dụng chỉ tiêu biên lợi nhuận 

3.1. Đối với doanh nghiệp đang có các khoản nợ

Các khoản tài trợ bằng nợ (vay tiền) để tài trợ cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có thể làm giảm biên lợi nhuận. Khi quyết định sử dụng đòn bẩy tài chính cho doanh nghiệp, tổng chi phí lãi vay sẽ tăng lên, điều này có thể làm giảm biên lợi nhuận hoạt động và biên lợi nhuận ròng của doanh nghiệp bạn đến mức không mong muốn. Việc xác định biên lợi nhuận trong các tình huống như thế đòi hỏi việc phân tích sâu hơn về lý do cần các khoản nợ cùng các chỉ số như: lãi suất vay, thuế suất, tỷ lệ nợ trên tài sản,…

3.2. Đối với doanh nghiệp có chi phí khấu hao cao

Các doanh nghiệp có tài sản là nhà máy, thiết bị dây chuyền máy móc lớn sẽ có chi phí khấu hao lớn là ảnh hưởng giảm đáng kể chi phí của doanh nghiệp và biên lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng theo. Điều này có thể gây ra nhận định sai lầm khi chỉ đánh giá biên lợi nhuận của những doanh nghiệp này so với những doanh nghiệp không đầu tư nhiều vào tài sản cố định.

3.3. So sánh biên lợi nhuận qua các thời kỳ

Biên lợi nhuận ròng có thể được sử dụng để so sánh hiệu quả hoạt động trong các thời kỳ khác nhau. Tuy nhiên, việc này chỉ đáng tin cậy trong việc không có thay đổi lớn trong khoản mục phí cũng như chính sách kế toán của doanh nghiệp. Bạn càng thay đổi chính sách kế toán về chi phí, biên lợi nhuận càng trở nên kém tin cậy hơn để so sánh với dữ liệu trong quá khứ.

3.4. So sánh các doanh nghiệp không cùng quy mô

Rất khó để so sánh biên lợi nhuận của hai doanh nghiệp không cùng quy mô, ngành hàng. Một doanh nghiệp kinh doanh xe ô tô sang trọng đắt tiền với biên lợi nhuận cao hơn nhiều so với một doanh nghiệp bán lẻ những sản phẩm rẻ tiền; biên lợi nhuận của nhóm doanh nghiệp sản xuất sẽ khác nhóm doanh nghiệp thương mại. Do vậy cần so sánh biên lợi nhuận của hai doanh nghiệp tương đồng về quy mô, cùng một nhóm ngành hàng và các yếu tố tương đồng càng nhiều sẽ giúp biên lợi nhuận có ý nghĩa so sánh lớn hơn.

4. Vì sao doanh nghiệp cần xem xét biên lợi nhuận?

Thứ nhất, so sánh hiệu quả các dòng sản phẩm đang hoạt động?

Nhà quản lý cân nhắc mở rộng hoặc thu hẹp sản xuất đối với những dòng sản phẩm có biên lợi nhuận cao hoặc thấp bên cạnh các yếu tố kinh tế khác. Biên lợi nhuận gộp thể hiện rõ việc sản xuất dòng sản phẩm nào là không hiệu quả khi chỉ số này thấp hoặc âm.

Thứ hai, đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp?

So sánh biên lợi nhuận hoạt động và gộp giúp doanh nghiệp đánh giá được khoản mục phí ngoài giá vốn sản phẩm có hiệu quả hay không. Theo ví dụ 3 ở trên, nếu là chủ doanh nghiệp ABC, bạn nên rà soát và xem xét lại toàn bộ chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp để tối ưu hơn chi phí để có được chỉ tiêu biên lợi nhuận tốt hơn. Phân tích mức đóng góp của những thành phần chi phí giúp các nhà quản lý đưa ra một số loại quyết định, từ việc thêm hay bớt một dòng sản phẩm đến cách định giá một sản phẩm, dịch vụ hoặc đến cách cấu trúc chi phí phù hợp.

Thứ ba, đánh giá hiệu quả đầu tư vốn?

Các nhà đầu tư và các bên liên quan khác sử dụng các tỷ lệ này để đo lường mức độ hiệu quả của một công ty có thể chuyển doanh số bán hàng thành thu nhập.

• Các nhà đầu tư của công ty muốn chắc chắn rằng lợi nhuận mà công ty thu được là đủ cao để có thể chia cổ tức cho họ;
• Ban giám đốc sử dụng các tỷ lệ này để đảm bảo hoạt động của công ty, tức là lợi nhuận đủ cao để đảm bảo hoạt động chính xác của hoạt động của công ty
• Ngân hàng cần đảm bảo rằng lợi nhuận của công ty là lợi nhuận đủ cao để trả các khoản vay của họ.

Vì vậy, tất cả các bên liên quan muốn biết rằng công ty đang hoạt động hiệu quả. Biên lợi nhuận cực thấp, điều này cho thấy chi phí của công ty quá cao so với doanh thu, và ban lãnh đạo nên lập ngân sách, tiết giảm chi phí hoặc thay đổi định hướng sản phẩm phù hợp hơn.

Do vậy, đây không chỉ là những con số trong sổ sách mà nó luôn thay đổi cùng với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bạn. Với những thông tin trong bài viết này, mong rằng bạn đọc sẽ có cái nhìn bao quát nhất về biên lợi nhuận. Đặc biệt, doanh nghiệp của các bạn có thể đưa ra những phương án phù hợp nhất để phát triển.

Tuy nhiên, cũng đừng bao giờ chỉ nhìn vào mỗi biên lợi nhuận để đưa ra kỳ quyết định kinh doanh lớn nào, bạn nên xem xét thêm các thước đo lợi nhuận cũng những yếu tố khác.

Theo MISA