Hộ kinh doanh cần lưu ý gì để tránh bị quy vào trốn thuế?

Năm 2026 đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cơ chế quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Theo quy định hiện hành, nhiều hộ kinh doanh phải thực hiện nghĩa vụ thông báo doanh thu hoặc kê khai thuế theo các mốc thời gian mới. Trong đó, ngày 31/7/2026 là hạn chót để một số nhóm hộ kinh doanh mới thành lập trong 6 tháng đầu năm thực hiện thông báo doanh thu phát sinh đến hết ngày 30/6/2026 với cơ quan thuế.

Bên cạnh đó, đây cũng là thời hạn nộp hồ sơ khai thuế quý II/2026 đối với các hộ kinh doanh thuộc diện khai thuế theo quý. Việc không nộp hồ sơ đúng thời hạn có thể khiến hộ kinh doanh bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về quản lý thuế. Tuy nhiên, hành vi chậm kê khai hay chậm nộp tờ khai chưa đủ căn cứ để xác định là trốn thuế.

Trên thực tế, nhiều trường hợp hộ kinh doanh lần đầu tiếp cận quy định mới, chưa nắm rõ thủ tục hoặc gặp sai sót trong quá trình kê khai thường chỉ bị xử lý hành chính, yêu cầu nộp bổ sung hồ sơ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế phát sinh. Theo quy định hiện hành, hành vi trốn thuế thường được xác định khi người nộp thuế có chủ đích che giấu doanh thu hoặc thực hiện các thủ đoạn nhằm làm giảm số thuế phải nộp.

Các dấu hiệu thường gặp bao gồm việc không đăng ký thuế dù có hoạt động kinh doanh thực tế, cố tình không nộp hồ sơ khai thuế trong thời gian dài mặc dù có phát sinh doanh thu và nghĩa vụ thuế, kê khai doanh thu thấp hơn thực tế hoặc sử dụng các biện pháp nhằm che giấu dòng tiền kinh doanh.

Trong bối cảnh cơ quan thuế đang tăng cường quản lý dữ liệu từ tài khoản ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại điện tử và nền tảng số, các trường hợp có doanh thu thường xuyên nhưng không thực hiện đăng ký, kê khai hoặc cố tình sử dụng nhiều tài khoản cá nhân để nhận tiền nhằm che giấu doanh thu có nguy cơ bị cơ quan chức năng đưa vào diện kiểm tra, xác minh.

Đặc biệt, việc không nộp hồ sơ khai thuế trong thời gian dài, nhất là từ trên 90 ngày kể từ thời hạn phải nộp và dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước, có thể bị xem xét dưới góc độ hành vi trốn thuế thay vì chỉ là vi phạm hành chính thông thường.

Không phải mọi trường hợp bị xác định trốn thuế đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý hình sự chỉ đặt ra khi hành vi vi phạm đạt đến mức độ nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Theo quy định hiện hành, cá nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế khi số tiền thuế trốn từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới mức này nhưng đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế mà tiếp tục tái phạm.

Do đó, đối với các hộ kinh doanh đang chuẩn bị đến hạn kê khai ngày 31/7/2026, điều quan trọng nhất là chủ động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo doanh thu hoặc nộp hồ sơ khai thuế theo đúng quy định. Việc chậm nộp tờ khai có thể dẫn đến các khoản phạt hành chính, nhưng chỉ khi có dấu hiệu cố ý che giấu doanh thu, không kê khai nhằm né tránh nghĩa vụ thuế hoặc gây thất thu ngân sách thì mới có nguy cơ bị xem xét là hành vi trốn thuế.